مسیر ترانسکاسپین و سازمان همکاری شانگهای: نقش تقویتکننده و چشماندازهای ازبکستان
در میانه تحولات جهانی در عرصه تجارت و لجستیک، کشورهای آسیای مرکزی به پیوندهای کلیدی در شکلگیری مسیرهای جدید حملونقل تبدیل شدهاند. در این میان، مسیر ترانسکاسپین که چین، آسیای مرکزی، دریای خزر، قفقاز و سپس اروپا را به یکدیگر متصل میکند، اهمیت ویژهای یافته است.
ازبکستان که در قلب آسیای مرکزی واقع شده، از کشوری که بهطور تاریخی به همسایگان شمالی خود وابسته بود، در حال تبدیل شدن به یک مرکز اصلی کریدورهای نوین فرامنطقهای است.
دو عامل اصلی این فرایند تحولآفرین را تعریف میکنند: مشارکت فعال در سازمان همکاری شانگهای (SCO) و اهمیت راهبردی مسیر ترانسکاسپین. همافزایی این دو، فرصتهای منحصربهفردی برای تقویت جایگاه منطقهای و بینالمللی ازبکستان فراهم میکند.
برای ازبکستان، مسیر ترانسکاسپین یک کریدور لجستیکی جدید ایجاد میکند که از طریق بنادر دریای خزر و کشورهای قفقاز جنوبی به ترکیه میرسد و از آنجا دسترسی به بازارهای اروپا را فراهم میسازد. در سالهای اخیر، ازبکستان گامهای عملی برای توسعه مسیرهای زمینی و چندوجهی جدید و نوسازی مسیرهای موجود که سراسر اوراسیا را پوشش میدهد، برداشته است.
از جمله پروژههای امیدوارکننده میتوان به ساخت راهآهن چین – قرقیزستان – ازبکستان و ازبکستان – افغانستان – پاکستان اشاره کرد.
در بستر همگرایی مسیر ترانسکاسپین با زیرساختهای سازمان همکاری شانگهای، پایهریزی یک شبکه جدید از کریدورهای چندوجهی در سراسر قاره اوراسیا در حال شکلگیری است. در این میان، پروژه راهآهن ترانسافغان (ازبکستان – افغانستان – پاکستان) مکمل کلیدی مسیر ترانسکاسپین برای ازبکستان بهشمار میآید.
تکمیل این دو مسیر (ترانسکاسپین و ترانسافغان) ازبکستان را به یک «هاب حملونقلی» واقعی در منطقه بدل میکند که شرق و غرب، شمال و جنوب را به هم متصل میسازد.
از میان مسیرها، دو جهت برجسته هستند:
«کشورهای آسیای جنوبی – افغانستان – آسیای مرکزی – قفقاز جنوبی (بنادر دریای سیاه) – اتحادیه اروپا»
«چین – آسیای مرکزی – قفقاز – اروپا»
در اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای در سال ۲۰۲۴، شوکت میرضیایف، رئیسجمهور ازبکستان، در نشست رهبران در آستانه بر ضرورت شکلگیری یک نظام حملونقل و ترانزیت یکپارچه و بههمپیوسته تأکید کرد و توسعه همکاریهای اقتصادی برای همافزایی پروژههای حملونقل و لجستیک را مهم دانست.
در نتیجه اصلاحات مرتبط با توسعه مسیر ترانسکاسپین، حجم کالاهای حملشده میان ازبکستان و اروپا از طریق دریای خزر طی پنج سال گذشته چهار برابر شده است.
در نیمه نخست سال ۲۰۲۵، حجم کالاهای صادراتی و وارداتی ازبکستان از طریق دریای خزر (به سمت ترکیه، اروپا، آمریکای جنوبی، آفریقا و سایر مناطق) به حدود ۵۰۰ هزار تُن رسید که ۷ درصد بیشتر از مدت مشابه سال گذشته است.
سازمان همکاری شانگهای که غولهایی مانند چین و روسیه، همچنین کشورهای آسیای مرکزی، هند، پاکستان و ایران را گرد هم میآورد، بستری ایدهآل برای ازبکستان در جهت پیشبرد ابتکارات حملونقلی خود محسوب میشود.
برای توسعه بیشتر روابط تجاری و اقتصادی و افزایش رقابتپذیری کریدورهای ملی حملونقل، وزارت حملونقل ازبکستان مجموعهای از اقدامات عملی را برای گسترش مسیرهای زمینی بینالمللی اجرا میکند؛ از جمله مسیر «چین – قرقیزستان – ازبکستان – ترکمنستان – ایران – ترکیه» به طول ۵۴۳۰ کیلومتر که به بنادر اروپایی دسترسی دارد.
این مسیر یکی از امیدبخشترین کریدورهای حملونقلی مبتنی بر حملونقل زمینی است که از زیرساختهای ریلی توسعهیافته برخوردار است و امکان انتقال کالا از شهر کاشغر (چین) تا ترکیه از طریق راهآهن و سپس دسترسی به اروپا را فراهم میکند.
در کنار مسیرهای سنتی از طریق ترکمنستان و قزاقستان، مسیرهای جایگزین با ایران، پاکستان و بنادر جنوبی نیز در حال توسعه است. همچنین اقداماتی برای ایجاد ناوگان دریایی اختصاصی در دریای خزر در دست اجراست که روند حمل کالا را تسریع کرده و کنترل زنجیره لجستیک را تقویت میکند.
توجه ویژهای نیز به یکپارچگی دیجیتال معطوف شده است؛ از جمله اجرای اسناد الکترونیکی حملونقل و یکسانسازی رویههای گمرکی که میتواند به شکل چشمگیری تأخیرها و بروکراسی را کاهش دهد.
مسیر ترانسکاسپین ظرفیت قابل توجهی برای توسعه حملونقل دارد؛ با این حال، جذابیت آن در مقایسه با دیگر مسیرها به دلیل چالشهای چندوجهی و ضعف نسبی زیرساختها محدود است.
در مقابل، سازمان همکاری شانگهای بستر سیاسی، سازوکارهای امنیتی و توان مالی لازم برای اجرای پروژههای بزرگ را فراهم میسازد.
همافزایی موفق این دو مسیر نه تنها حاکمیت اقتصادی و رفاه ازبکستان را تقویت میکند، بلکه این کشور را از یک بازیگر منطقهای به یک عامل تأثیرگذار در سیاست و اقتصاد اوراسیا ارتقا خواهد داد و تا حد زیادی آینده آسیای مرکزی را رقم خواهد زد.
ایلدار یاوشِف
کارشناس ارشد بخش مرکز مطالعات مسائل توسعه حملونقل و لجستیک، وزارت حملونقل جمهوری ازبکستان
برچسب ها :
ناموجود- نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
- نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
- نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0